Συνήγορος του Πολίτη: Δικαιώματα Κρατουμένων με Αναπηρία.

Στο πλαίσιο της Ετήσιας Έκθεσης του Συνηγόρου του Πολίτη για το έτος 2011 η Ανεξάρτητη Διοικητική Αρχή στην θεματική επισκόπησης του χειρισμού των υποθέσεων, που άπτονται ζητημάτων «Ελευθερίας και Ασφάλειας «, σταχυοθέτησε τις προτάσεις της, αναφορικά με την κατάσταση των δικαιωμάτων και εν γένει του στάτους διαβίωσης των Κρατούμενων με Αναπηρία, ως διακριτής Ομάδας Πληθυσμού, που φυλοξενείται στα Καταστήματα Κράτησης της χώρας μας.

 Οι προτάσεις του Συνηγόρου του Πολίτη αφετηριάζονται από την ουσιώδη διαπίστωση ανυπαρξίας «ειδικής μεταχείρισης» εκ του Νόμου υπέρ των Κρατούμενων με Αναπηρία και συνοψίζονται  στους ακόλουθους άξονες παρέμβασης και πρωτοβουλίας από πολιτειακής πλευράς:

ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΙ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

Ο εγκλεισμός λόγω ποινικής καταδίκης συνεπάγεται αποκλειστικά τον περιορισμό της φυσικής ελευθερίας του ατόμου (ελευθερία κίνησης, επιλογής εγκατάστασης, καθώς και εισόδου και εξόδου από τη χώρα) ως έννομου αγαθού για ορισμένο χρονικό διάστημα.

Κατά τα λοιπά, οι κρατούμενοι διατηρούν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που συνέχονται με τις ιδιότητές τους ως άτομα και μέλη του κοινωνικού συνόλου, αρκεί η άσκησή τους να μην προσκρούει στη φύση της κράτησης και στις απαιτήσεις της έκτισης της ποινής. Μέσα από αυτό το πρίσμα, οι κρατούμενοι με αναπηρία δεν πρέπει να στερούνται των ειδικών μέτρων και της προσωποκεντρικής, εξατομικευμένης και επιεικούς μεταχείρισης που οφείλει να επιφυλάσσει η πολιτεία στα άτομα με αναπηρία για την προστασία τους και την εξασφάλιση αυτονομίας, επαγγελματικής ένταξης και συμμετοχής στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή σύμφωνα με το άρθρο 21, παράγρ. 3 & 6 του Συντάγματος.

 

Συνθήκες κράτησης

Για τους κρατουμένους με αναπηρία δεν κατονομάζεται ρητά η υποχρέωση ειδικής μεταχείρισης και χωριστής κράτησης, όπως συμβαίνει για γυναίκες, ανηλίκους και υπόδικους. Επιπλέον, δεν προβλέπεται εξειδικευμένη κρατική μέριμνα για την υποστήριξη των κρατουμένων με αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης στην ικανοποίηση των καθημερινών αναγκών διαβίωσής τους. Ειδικότερα, εφόσον βρίσκονται εκτός νοσοκομείου κρατουμένων ή άλλων νοσηλευτικών ιδρυμάτων, η υποστήριξη αυτή συνίσταται επί του παρόντος στην τακτική παρακολούθησή τους από το ιατρείο του καταστήματος και στην εθελοντική παροχή βοήθειας από συγκρατούμενούς τους. Ωστόσο, η εθελοντική συνδρομή δημιουργεί συνθήκες εξάρτησης και ανασφάλειας ως προς την τακτική και την έκτακτη κάλυψη των καθημερινών αναγκών και μπορεί να προκαλέσει διατάραξη της ομαλής συμβίωσης στα καταστήματα κράτησης. Εξάλλου, η επανειλημμένη παραπομπή και η μακρά παραμονή στο νοσοκομείο κρατουμένων αφενός προκαλούν δυσχέρειες στην εκπλήρωση της πρωταρχικής αποστολής του νοσοκομείου και του προσωπικού του, αφετέρου οδηγούν στην απομόνωση των κρατουμένων από την κοινωνική ζωή της φυλακής και στον αποκλεισμό τους από πολιτιστικές, επιμορφωτικές, αθλητικές και άλλες δραστηριότητες.

Από τη σκοπιά, πρώτον, της συνταγματικής υποχρέωσης για ειδικά μέτρα προστασίας της αναπηρίας και, δεύτερον, των διεθνών και ευρωπαϊκών κανόνων που επιτάσσουν συνθήκες κράτησης συμβατές με την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, επιβάλλεται να ληφθούν μέτρα εντός των σωφρονιστικών καταστημάτων για τους κρατουμένους με σωματική αναπηρία τα οποία θα είναι ανάλογα με τον βαθμό αναπηρίας. Ειδικότερα, εκτός από τη διαμόρφωση κατάλληλων συνθηκών προκειμένου να καλυφθούν βασικές ανάγκες διαβίωσης και περίθαλψης (ειδικές τουαλέτες στα κελιά, ειδικοί όροι επισκεπτηρίου, ευχερής πρόσβαση στο ιατρείο), είναι επιτακτική η θεσμική εγγύηση της εξασφάλισης προσώπων εντεταλμένων να συνδράμουν τους ανάπηρους κρατουμένους, ώστε να καλύπτονται εξατομικευμένες καθημερινές ανάγκες τους που απορρέουν από την αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης, όπου αυτή διαπιστώνεται.

Ο Συνήγορος θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί, στο πλαίσιο των σωφρονιστικών καταστημάτων, ειδική δομή με εκπαιδευμένο προσωπικό για την εξυπηρέτηση κρατουμένων με σοβαρά προβλήματα αναπηρίας, επιφορτισμένο με το έργο της καθημερινής φροντίδας και κάλυψης των βασικών υγειονομικών και λοιπών ειδικών αναγκών.

Σε περίπτωση που οι διαθέσιμοι πόροι δεν επιτρέπουν τη γενικευμένη υλοποίηση τέτοιων δομών εν μέσω δημοσιονομικής κρίσης, επιβάλλεται η δημιουργία τουλάχιστον μίας τέτοιας δομής στο μεγαλύτερο και κεντρικό σωφρονιστικό κατάστημα της χώρας.

Ανεξαρτήτως αυτού, θα μπορούσε να εξεταστεί, σύμφωνα με έγγραφο του Συνηγόρου προς το Υπουργείο Δικαιοσύνης, η παροχή δυνατότητας υφ’ όρον απόλυσης για όλες τις περιπτώσεις κρατουμένων με υψηλό ποσοστό αναπηρίας έπειτα από ειδική πραγματογνωμοσύνη. Η δυνατότητα αυτή μέχρι τώρα κατοχυρώνεται νομοθετικά μόνο για όσους πάσχουν από συγκεκριμένες νόσους. Τέλος, έχει προταθεί από τον Συνήγορο να διερευνηθεί και η δυνατότητα της κατ’ οίκον έκτισης ποινής, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και δικλίδες ασφαλείας, για όλους τους κρατουμένους άνω των 75 ετών, εφόσον κρίνεται ότι η κατ’ οίκον έκτιση αρκεί για να τους αποτρέψει από την τέλεση εγκλημάτων αντίστοιχης βαρύτητας προς εκείνα για τα οποία έχουν καταδικαστεί (υπόθεση 17943/2009).

Επίδομα βαριάς αναπηρίας σε κρατουμένους

Η ανάγκη θεσμικής μέριμνας σχετικά με τη λήψη ειδικών μέτρων για τους κρατουμένους με αναπηρία και αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης υπογραμμίζεται και από τις δυσλειτουργίες που παρατηρούνται στη χορήγηση του επιδόματος βαριάς αναπηρίας σε κρατουμένους οι οποίοι πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις. Συγκεκριμένα, ενώ ορισμένες αρμόδιες υπηρεσίες χορηγούν το εν λόγω επίδομα σε κρατουμένους, κάποιες άλλες το αρνούνται επικαλούμενες την πρόβλεψη που υπάρχει στο οικείο νομικό πλαίσιο σύμφωνα με την οποία το επίδομα δεν χορηγείται όταν ο αιτών περιθάλπεται σε νοσηλευτικό ή προνοιακό ίδρυμα για χρονικό διάστημα άνω των τριών μηνών (ΚΥΑ Γ4α/Φ.225/161/1989).

Η ανομοιόμορφη αυτή στάση έχει συντελέσει ώστε ακόμη και ο ίδιος κρατούμενος, σε περίπτωση μεταγωγής, άλλοτε να λαμβάνει το επίδομα και άλλοτε όχι, ανάλογα με τη στάση που ακολουθεί η αρμόδια υπηρεσία του δήμου στον οποίο υπάγεται το σωφρονιστικό κατάστημα στο οποίο κάθε φορά κρατείται.

Πέραν του προβληματισμού που προκαλεί η έλλειψη ενιαίας πρακτικής από τη σκοπιά των αρχών της νομιμότητας, της προστατευόμενης εμπιστοσύνης και της χρηστής διοίκησης, η μη χορήγηση ή η διακοπή της χορήγησης του επιδόματος αναπηρίας λόγω παραμονής σε σωφρονιστικό ίδρυμα στερείται ρητής και ειδικής πρόβλεψης.

Επιπλέον, όπως έχει επισημάνει σε παρεμβάσεις του ο Συνήγορος, η προϋπόθεση της μη παραμονής σε νοσηλευτικό ή προνοιακό ίδρυμα δεν είναι ορθό να επεκτείνεται και σε σωφρονιστικά καταστήματα.

Ειδικότερα, τα σωφρονιστικά καταστήματα διαφοροποιούνται από τα νοσηλευτικά και προνοιακά ιδρύματα που παρέχουν περίθαλψη και κοινωνική φροντίδα, επομένως οι κρατούμενοι δεν εξομοιώνονται με τους εσωτερικούς ασθενείς ή τροφίμους. Περαιτέρω, ο κοινωνικός σκοπός του επιδόματος δεν αναιρείται με τη χορήγησή του και σε δικαιούχους που εκτίουν στερητική της ελευθερίας ποινή. Ακόμη και αν θεωρηθεί ότι το σωφρονιστικό κατάστημα καλύπτει βασικές ανάγκες διαβίωσης και περίθαλψης, είναι δεδομένο ότι δεν στοχεύει να καλύψει εξατομικευμένες ανάγκες που προκύπτουν από την αναπηρία ούτε διαθέτει τις αντίστοιχες υποδομές.

Με την απουσία θεσμικής παροχής συμπαράστασης έχει εντέλει ως συνέπεια οι συγκεκριμένοι κρατούμενοι αφενός να μην απολαμβάνουν εντός του σωφρονιστικού καταστήματος την ειδική φροντίδα για την κάλυψη της αδυναμίας αυτοεξυπηρέτησης, στη χρηματοδότηση της οποίας αποβλέπει το συγκεκριμένο επίδομα, αφετέρου να στερούνται μια παροχή που θα λάμβαναν εκτός του ιδρύματος με σκοπό να καλύψουν τις ανάγκες συμπαράστασης και εξυπηρέτησης από τρίτο πρόσωπο. Για την αποκατάσταση της νομιμότητας και την ενιαία εφαρμογή της κείμενης νομοθεσίας από τις κατά τόπο αρμόδιες αρχές, ο Συνήγορος έχει ζητήσει να ληφθούν μέτρα ώστε να εφαρμόζονται ορθά οι διατάξεις περί επιδόματος βαριάς αναπηρίας και αυτό να χορηγείται και σε δικαιούχους που εκτίουν ποινή φυλάκισης ή κράτησης. Συναφώς επισημαίνεται ότι για την άρση αμφιβολιών προβλέπεται πλέον ρητά πως οι τυφλοί που εκτίουν ποινή φυλάκισης δεν εξαιρούνται από τη χορήγηση της αντίστοιχης οικονομικής ενίσχυσης (υπόθεση 23210/2009).

Αναφορές:

Ετήσια Έκθεση Συνηγόρου του Πολίτη 2011 (29/3/2012), σελ. 85-95, ιδίως για την παρούσα θεματική βλ. σελ. 85-88.

Advertisements

3 Σχόλια

Filed under Εκθέσεις

3 responses to “Συνήγορος του Πολίτη: Δικαιώματα Κρατουμένων με Αναπηρία.

  1. ΣΡΕΚ (κατά κόσμον Αντώνης Σκορδίλης)

    Στην ενότητα με τίτλο Επίδομα βαριάς αναπηρίας σε κρατουμένους, έχω την εντύπωση ότι στο πέρας της πρώτης παραγράφου κάτι λείπει. Κυρία Παπανικολάου μπορείτε να του ρίξετε μιά ματιά ;;

  2. Σας ευχαριστώ θερμά για την επισήμανση… Το έχω παρατηρήσει κι εγώ… Θα επανέλθω διευκρινίζοντας, αν πρόκειται για τον Δαίμονα του Copy Paste, πράγμα που θα σχετίζεται με την δική μου δραστηριότητα ή όχι….

  3. Νομίζω τώρα βελτιώθηκε η παρουσίαση εμφανώς… Τελικά ευθυνόταν ο Δαίμων του Copy Paste… Σας ευχαριστώ για την παρατήρηση…!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s