«Ορίζοντας την έννοια της Αναπηρίας – Δυστυχώς δεν μιλήσαμε ακόμη… για τον/την Άνθρωπο…»

«Η διαμόρφωση των εννοιών είναι ένας τρόπος, για να ζούμε και όχι για να σκοτώνουμε την ζωή…»

Μισέλ Φουκό
Από τον Πρόλογο του στο βιβλίο του Ζόρζ Κάνγκιλεμ ‘Το Κανονικό και το Παθολογικό»

Χρησιμοποιούμε τις λέξεις, για να ορίσουμε, να νοηματοδοτήσουμε, να ερμηνεύσουμε αλλά και για να στιγματίσουμε.

Σχεδιάζουμε πολιτικές βασιζόμενοι/ες τροφοδοτικά σε έννοιες, που η Κοινωνία καταδεικνύει και αναοριοθετεί μέσα από την Καθολική της Εμπειρία.

Αρχική μας πρόθεση παρακολουθώντας τις συζητήσεις και αιτιάσεις γύρω από την κατάγνωση ποσοστού Αναπηρίας στους/στις εμφανίζοντες/ουσες τις ψυχιατρικές νόσους της παιδοφιλίας, του σαδομαζοχισμού, της παρενδυσίας, της κλεπτομανίας κ.ο.κ. ήταν να μην εμπλακούμε στην όλη ρητορική, γνωρίζοντας τις στρεβλώσεις και την παραπληροφόρηση, που αυτή μπορεί να εκμαιεύσει.

Πάρα ταύτα οφείλουμε να σταθούμε σε μία ουσιώδη προσέγγιση του ζητήματος, η οποία δεν καταγράφηκε σε καμία από τις δημοσιοποιούμενες τοποθετήσεις δυστυχώς…:

Είναι κατ’ αρχήν σημαντικό και άξιο προσοχής το γεγονός, ότι ίσως για πρώτη φορά κουβεντιάσαμε σε επίπεδο δημόσιου διαδικτυακού και κοινοβουλευτικού λόγου γύρω από το πώς ορίζονται η Αναπηρία και η Λειτουργικότητα, γύρω δηλαδή από ορίσεις, πάνω στις οποίες χαράζονται και δομούνται πολιτικές και τις οποίες στην χώρα μας Κινηματικά, νομικά και νομοθετικά συνήθως υπολαμβάνουμε ως δευτερεύον εφαλτήριο προβληματισμού… άσχετα από το γεγονός, ότι ο διάλογος, που σταχυοθετήθηκε υπήρξε μάλλον απογοητευτικός…

Το ερώτημα, που τίθεται ωστόσο πρωταρχικά είναι το ποια ή ποιες ακριβώς όψεις ενός τόσο σύνθετου φαινομένου επιλέξαμε ή ίσως επιδιώξαμε να διαπραγματευτούμε…;;;

Μεθύστερα δε για ποιο λόγο η διαπραγμάτευση μας αυτή κινήθηκε σε τόσο αυστηρά επίπεδα μονομέρειας…

Όλες αυτές τις ημέρες: Μιλήσαμε για την Αναπηρία ως μέτρο ποσοτικής αξιολόγησης και μετά-αξιολόγησης… δεν εντάξαμε όμως τους/τις Ανθρώπους, που βιώνουν αυτήν την ζώσα κατάσταση, έστω σαν απλή λεξιλογική μνεία ενδιαφέροντος στην εκφορά της όλης επικοινώνησης ως έκφανση ανθρωπινότητας… επιχειρηματολογήσαμε για την ορθότητα ή μη των «ενδεικνυόμενων» ποσοστών κατάφασης «περιορισμών» ή «ανικανότητας» ιατρικής γνωμάτευσης… χωρίς να προβληματιστούμε για τις κοινωνικές διαστάσεις της περιθωριοποίησης και του στιγματισμού, που αυτά προκαλούν… Δεν λησμονήσαμε να επισημάνουμε το κόστος κυρίως των προνοιακών παροχών στα δημόσια ταμεία… ουδόλως όμως ταυτόχρονα μας απασχόλησε η ανθρωποκεντρική θεώρηση  του κόστους διαβίωσης των Πολιτών/ισών με Αναπηρία.. ένα κόστος που υπενθυμίζουμε συνδιαμορφώνεται και από τις συνθήκες πολλαπλού αποκλεισμού της εν λόγω Διακριτής  Ομάδας Πληθυσμού… Τέλος επιδοκιμάσαμε και επικρίναμε τυχόν χορηγούμενα προνόμια, αφήνοντας αναπάντητη την κρίσιμη πτυχή της ύπαρξης ή ορθότερα της αναγκαιότητας της ύπαρξης τους με γνώμονα το πολιτιστικό πλαίσιο και την κοινωνικό-οικονομική συγκυρία στην εξέλιξη της παγίωσης τους.

Μήπως η υιοθέτηση επιδοματικών, προνοιακών και εκπαιδευτικών προνομίων προς τους/τις Ανθρώπους με Αναπηρία αντικατοπτρίζει την επί σειρά ετών βούληση της Πολιτείας να λύσει αποσπασματικά και διαχειριστικά και όχι επί τη βάση της αρχής της πλήρους και πραγματιστικής ισότητας το υποτιθέμενο «πρόβλημα»;;; Δική μας έμφαση  την διαρκή βούληση επιφανειακής παρέμβασης…

Σε καμία από τις δημοσιοποιούμενες αναρτήσεις, δηλώσεις και ανακοινώσεις δεν συναντήσαμε τον ορισμό της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας,  (Π.Ο.Υ.), ο οποίος ριζικά αναδιαμορφώθηκε το 2001 και ταυτίζεται με αυτόν, που ενστερνίστηκαν τα Ηνωμένα Έθνη στην οικία Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, που υπεγράφη στην Νέα Υόρκη τον Δεκέμβρη του 2006, παρά το γεγονός, ότι η χώρα μας είναι συμβαλλόμενη και μάλιστα και ως [προς το Προαιρετικό Πρόσθετο Πρωτόκολλο για την ad hoc Επιτροπή Προσφυγής, με την κύρωση αμφοτέρων με εσωτερικό νόμο μέχρι τούδε να εκκρεμεί…. Έναν ορισμό με κέντρο τον/την Άνθρωπο ως ισότιμο υποκείμενο απόλαυσης αξιών, Δικαιωμάτων και ελευθεριών.

Σύμφωνα λοιπόν με αυτόν τον θεμελιώδη ορισμό: Στα Άτομα με Αναπηρία (ΑμεΑ) συμπεριλαμβάνονται εννοιολογικά τα άτομα με μακροχρόνιες σωματικές, νοητικές, πνευματικές ή αισθητηριακές βλάβες, οι οποίες σε αλληλεπίδραση με διάφορα εμπόδια δύνανται να παρεμποδίσουν την πλήρη και αποτελεσματική συμμετοχή τους στην κοινωνία σε ίση βάση με τους άλλους/ες.

Προηγήθηκαν σοβαρές ζυμώσεις πολιτικά, επιστημονικά και κινηματικά, ωσότου καταστεί κοινό πλέον οικουμενικό κτήμα ο ανωτέρω ορισμός, εστίασης στην κοινωνική οπτική της αλληλεπίδρασης με τα παρεμβάλλοντα από το περιβάλλον εμπόδια.

Τέτοια εμπόδια μπορεί να ορθώνονται από και να «ενσαρκώνουν» τις προκαταλήψεις και  τις αρνητικές αναπαραστάσεις, ως απόρροια της άτυπης στρεβλωμένης γνώσης, που εισπράττουμε από τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας ή μπορεί να οφείλονται στην δόμηση αφιλόξενων για τους/τις Ανθρώπους με Αναπηρία χωροθετήσεων ή στον σχεδιασμών μη Προσβάσιμων ενημερωτικών και εκπαιδευτικών πηγών πάσης φύσεως, αγαθών και υπηρεσιών.

Η Προσβασιμότητα επομένως είναι έννοια σύμφυτη με αυτήν της Αναπηρίας ως ανθρώπινης εμπειρίας, περικλείουσα αφενός μεν την αναγνώριση των τιθέμενων εμποδίων και αφετέρου τη λήψη θετικών μέτρων εξάλειψης τους και οφείλουμε να την αντικρίζουμε ως κοινωνικό στόχο. Περεταίρω Σημαντική είναι η διάκριση της βλάβης από τα αίτια πρόκλησης της ως εγγενούς στοιχείου της ζώσας κατάστασης της Αναπηρίας π.χ. μακροχρόνιες ασθένειες, αισθητηριακές μη αναστρέψιμες απώλειες κ.α.

Οι παραπάνω οριοθετήσεις μας οδηγούν να δούμε τον/την Άνθρωπο μέσα από την κατάσταση ποικιλομορφίας της Αναπηρίας… και όχι την Αναπηρία μονοδιάστατα ως ταυτολογία της ανικανότητας και της αδυναμίας…

Η ποσοστιαία ταξινόμηση της Ασθένειας, της Αναπηρίας και της Λειτουργικότητας από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (I.C.D.F) δεν συνιστά παρά έναν ιατρικό ενδείκτη σε πρώτη φάση… σε δεύτερη φάση μία προϋπόθεση πολιτικής διαχείρισης, διανομών και κατανομών.

Ουσιώδες λοιπόν είναι να αποφασίσουμε πού ακριβώς θέλουμε να εστιάσουμε…;;;

Οι λογικές αυτό-θεώρησης της Αναπηρίας μέσα από αριθμητικές ποσοστώσεις αναπαράγουν αυτόθροα την συνθήκη «δούναι και λαβείν», με τον κατάλογο των «προνομίων» να παραμένει ανοιχτός σε προσθαφαιρέσεις, αδικίες και αλλοιώσεις ανά πάσα στιγμή, το δε ξεχείλωμα της έννοιας της Αναπηρίας καίτοι υπήρξε ιδιαιτέρως ευνοϊκή παράμετρος «εφησυχασμού» ίσως και «ψηφοθηρίας» σε εποχές ανθηρές… σήμερα σε εποχές σκληρές μάλλον τείνει να συμπαρασύρει ακόμη και συνισταμένες με βαθύ δικαιωματικό κεκτημένο για τους/τις Κοινωνούς/ες με Αναπηρία.

Δεν είμαστε σε θέση να εκτιμήσουμε με ψυχραιμία από την σκοπιά της πολιτικής αξιολόγησης αν και πόσο έχουμε απομακρυνθεί από τον σκληρό πυρήνα της έννοιας της Αναπηρίας… και πόσο αυτή μας η απομάκρυνση μας αφορά κοινωνικά και νομοθετικά… οι εξελίξεις είναι τόσο ραγδαίες… και να το επιθυμούσαμε δεν προλαβαίνουμε… ή πιθανότατα και να μην θέλουμε να προλάβουμε..το μόνο σίγουρο είναι ότι έχουμε αποσχιστεί από την ανθρωποκεντρική της χροιά…

Η Αναπηρία από την πραγματολογική της σκοπιά εμφανίζει ενιαίο χαρακτήρα… ακριβώς επειδή βιώνεται, η άθροιση άρα ποσοστών δεν αποτελεί θέσφατο, εν προκειμένω προτάχθηκε για λόγους προφανώς πολιτικής σκοπιμότητας και προς τεκμηρίωση των παρατιθέμενων ισχυρισμών το περιβόητο χαμηλό «μη προνομιακό» και «μη επιδοματικό» ασφαλώς ποσοστό, του 30% το οποίο καταγιγνώσκεται στις περιπτώσεις γνωμάτευσης της ψυχικής νόσου της παιδοφιλίας προστέθηκε  με έτερο ποσοστό, έτσι ώστε να προσεγγίσει το «προνομιούχο» π.χ. για την αναγκαστική τοποθέτηση στον δημόσιο τομέα ποσοστό άνω του 50%. Στην πράξη όμως ενώπιον των πάλε ποτέ Υγειονομικών Επιτροπών, σήμερα Επιτροπών των Κέντρων Πιστοποίησης της Αναπηρίας (ΚΕΠΑ) οι διαδικασίες απόφανσης δεν εξομοιώνονται με τους κανόνες απλής αριθμητικής, διδάσκουσας στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση… ευτυχώς… η κατάφαση τους παρότι ιατροκεντρική ερίζεται σε σύνολες αξιολογήσεις.

Συνάμα αναφορικά με την έννοια της Λειτουργικότητας, η οποία επίσης συνιστά ζώσα κατάσταση τελεί σε σχέση συμπληρωματική και όχι συγκρουσιακή προς αυτήν της Αναπηρίας. Απλούστερα κάποιος/α Άνθρωπος, που εμφανίζει με Αναπηρία μπορεί να είναι ή όχι λειτουργικός/η και αυτό είναι κάτι που εξαρτάται από μία σειρά συνιστωσών υποκειμενικής π.χ. ανάπτυξη και εκπαίδευση στις καθημερινές δεξιότητες, προσωπική αντίληψη και γνωσιολογία των χαρακτηριστικών και των συνεπειών της εμπειρίας της Αναπηρίας και προσαρμογή σε αυτήν κ.λ.π.   ή αντικειμενικής π.χ. ισχυρή γκετοποίηση ή διαβίωση σε ιδρυματικά περιβάλλοντα κ.ο.κ. οπτικής.

Θα μπορούσε αποσαφυνιστικά να λεχθεί ότι η Λειτουργικότητα περιστρέφεται ορολογικά γύρω από και συνδέεται άμεσα με το μέτρο της συμμετοχής στην κοινωνική ζωή υπό ευρεία έννοια, η δε Προσβασιμότητα συντίθεται στοχοθετικά με την άρση των εμποδίων αλληλόδρασης, διαλαμβάνοντας την κοινωνική συμμετοχή ως αιτιώδες αποτέλεσμα επίτευξης της εξάλειψης τους.

Έχοντας βαθιά συναίσθηση των δυσκολιών να καταστούν κατανοητές όλες οι αναφερόμενες στην παρούσα ανάρτηση μας λεπτές αποχρώσεις της εμπειρίας καθολικού κοινωνικού ενδιαφέροντος της Αναπηρίας καταθέσαμε ορισμένες πρώτες σκέψεις για το ζήτημα.

Στην χώρα μας και αυτό θα πρέπει να το συγκρατήσουμε σε κανένα νομοθετικό κείμενο μετά το 2001, οπότε και όπως προαναφέρθηκε κατέστη αποδεκτός σε Διεθνές επίπεδο ο σύγχρονος κοινωνικός ορισμός και μαζί με αυτόν και το Κοινωνιολογικό Μοντέλο Κατανόησης της ζώσας κατάστασης της Αναπηρίας δεν μνημονεύεται ούτε επικυρώνεται ο συγκεκριμένος ορισμός… ούτε καν στον νόμο περί Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης των Μαθητών/ριών με Αναπηρία και Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες (Ν. 3699/2008) με μοναδική εξαίρεση των Ν. 3304/2005 περί καταπολέμησης των διακρίσεων λόγω Αναπηρίας στον τομέα της απασχόλησης, ο οποίος ενσωμάτωσε την σχετική Ευρωπαϊκή Οδηγία, μια εξαίρεση ωστόσο, που σχετίζεται κυρίως με την ακολουθούμενη μοντελοποίηση της μεταχείρισης των ΑμεΑ…  Και αν αυτό συγκαταλέγεται στα λεγόμενα, για να χρησιμοποιήσουμε μια έκφραση της καθομιλουμένης «ψιλά γράμματα», στο μέλλον, που η Ελληνική πολιτεία θα κυρώσει με εσωτερικό νόμο την Διεθνή Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ανθρώπων με Αναπηρία επ’ αυτής της ορολογικής ανακολουθίας και μη συμμόρφωσης θα κληθεί να λογοδοτήσει Διεθνώς… διότι όσο και αν μας ξενίζει… όσο και αν δεν μας αφορά πάνω στις έννοιες… πάνω στα νοήματα… πάνω στις λέξεις… χτίζονται πολιτικές… και αυτές οι πολιτικές απευθύνονται στους/στις Κοινωνούς/ες…

Οι συστημικές πολιτικές για την υγεία, την Αναπηρία  και την πρόνοια προκειμένου να αντέξουν παγκοσμίως και να μην καταρρεύσουν… στράφηκαν με σθένος προς την εισαγωγή κοινωνικών κριτηρίων ένταξης και επεξήγησης…

Με την άκριτη ιατροκεντρικών καταβολών ποσοστικοποίηση της ζώσας εμπειρίας της Αναπηρίας είναι αμφίβολο πόσο θα αντέξουν οι Άνθρωποι, που την βιώνουν  και τα στοιχειώδη δικαιώματα και οι ελευθερίες τους εν μέσω μάλιστα ακατάσχετων περικοπών…

Αναφορές:

Ζόρζ Κάνγκιλεμ «Το Κανονικό και το Παθολογικό»

Michael Oliver «Αναπηρία και Πολιτική»

Δ.Σ. του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία

«Δέκα χρόνια μετά την εγκατάλειψη του Προτύπου των Ειδικών Αναγκών Μεταχείρισης των Ανθρώπων με Αναπηρία.»

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Μετααναγνώσεις

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s