Αντί Προλόγου

Το αντιγράφουμε αυτούσιο από την Πυξίδα / Compass, ένα εγχειρίδιο εκπαίδευσης στα Ανθρώπινα Δικαιώματα, και συγκεκριμένα από την Ελληνική έκδοση κατά Μετάφραση της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης «Άρσης»

Ένα σχόλιο για τα ανθρώπινα δικαιώματα

Λευκό - Ροζ Ανθισμένο Λουλούδι

Ανθρώπινα δικαιώματα: Δικαιώματα που ανήκουν σε κάθε άνθρωπο από τη φύση του ή έκφραση της μεγαλοψυχίας τωνκυβερνώντων, παραχωρημένες ελευθερίες στους υπηκόους τους για να ικανοποιήσουν τις βασικές ανάγκες της ζωής τους;

Μαγικές λέξεις στα χείλη των θυμάτων της εξουσίας ή σλόγκαν αποπροσανατολισμού και ιδεολόγημα των ισχυρών της εξουσίας; Ιστορικά κατακτημένη πραγματικότητα ή εξωραϊστικός μύθος της πραγματικότητας;

Σπάνια μια έννοια, που από την πρώτη ματιά φαίνεται τόσο σαφής, κρύβει τέτοια αντιφατικότητα: Προσδιορίζει, αλλά και αποπροσανατολίζει. Περιέχει αλήθειες, μα και ψέματα. Είναι ιστορικά γνήσια, αλλά και κάλπικη. Όπως η ελευθερία.

Ανθρώπινα δικαιώματα και ελευθερία έχουν κοινή πορεία στην Ιστορία. Κοινή αφετηρία: τον αγώνα του ανθρώπου απέναντι στην εξουσία. Κοινή μοίρα: τη διάψευση της προσδοκίας. Και πάλι από την αρχή!

Ας υποθέσουμε τον άνθρωπο σε μια φανταστική κατάσταση, σε καθεστώς απόλυτης ελευθερίας: Να μένει όπου θέλει, να κινείται όπου και όπως θέλει, να κάνει ό,τι θέλει, να λέει ό,τι θέλει, να πιστεύει σε ό,τι θέλει. Δεν θα υπήρχε τότε ούτε η έν- νοια του δικαιώματος ούτε και η ίδια η έννοια της ελευθερίας. Αφού όλη αυτή η κατάσταση θα ήταν κάτι το αυτονόητο όπου υπήρχε η ζωή. Η ελευθερία θα ταυτιζόταν τότε με την ίδια τη ζωή και δεν θα αποτελούσε καν ξεχωριστή έννοια. Η έννοια της ελευθερίας γεννήθηκε, λοιπόν, μέσα από την έλλειψη της ελευθερίας, γιατί στην ιστορικά εμφανιζόμενη κοινωνία ο άνθρωπος δεν μπορούσε να κάνει ό,τι θέλει, ούτε να μένει όπου θέλει, ούτε να λέει ό,τι θέλει.

Όταν περιορίστηκαν οι αυθόρμητες αυτές ζωικές λειτουργίες από τη δύναμη κάποιων άλλων ανθρώπων ή, τελικά, από την υπερέχουσα εξουσία στον κοινωνικό χώρο, γεννήθηκε η έννοια της ελευθερίας για το κομμάτι εκείνο της ανθρώπινης έκ- φρασης που δεν περιορίστηκε.

Η διεκδίκηση αυτής της αρνητικά προσδιορισμένης ελευθερίας απέναντι στους άλλους και, τελικά, απέναντι στην εξουσία γέννησε και την έννοια του δικαιώματος.

Ανθρώπινα δικαιώματα ή ελευθερίες είναι παιδιά της υποταγής στην εξουσία. Αλλά
(από την άλλη «όψη του νομίσματος») είναι και διεκδίκηση του ανθρώπου απέναντι την εξουσία και αυτοπεριορισμός της.

Θα περίμενε, λοιπόν, κανείς πως αυτά τα ανθρώπινα δικαιώματα ως κατάλοιπο ελευθερίας, κατά παραχώρηση της εξουσί- ας, θα ήταν ίσα για όλους. Αυτό, ωστόσο, θα προϋπόθετε ισότητα των ανθρώπων στον κοινωνικό χώρο. Κοινοβιακή ζωή, κοινοκτημοσύνη, κοινή πίστη. Στις ιστορικά γνωστές μορφές κοινωνίας, εφόσον είχαν ανταγωνιστικό χαρακτήρα, ισότητα δεν υπάρχει. Άνιση είναι, συνεπώς, και η απόλαυση της σχετικής ελευθερίας, δηλαδή η απόλαυση των ανθρώπινων δικαι- ωμάτων: Για τον άστεγο το άσυλο της κατοικίας (ως βασικό ατομικό δικαίωμα) δεν έχει περιεχόμενο. Ούτε για τον προλετάριο το δικαίωμα της ιδιοκτησίας. Γι’ αυτόν που ανήκει σε θρησκευτική μειονότητα σε μια κοινωνία με «επικρατούσα θρη- σκεία», η θρησκευτική ελευθερία, ως ατομικό δικαίωμα, αποτελεί περισσότερο κοινωνικό στίγμα και λιγότερο προσωπική ελευθερία. Στον αναλφάβητο η ελευθερία έκφρασης γνώμης και η ελευθερία της πληροφόρησης προκαλούν μάλλον συ- ναισθήματα μειονεξίας.

Σ’ έναν ανταγωνιστικό κοινωνικό χώρο με την κοινωνική ανισότητα η ελευθερία δίνει φτερά σ’ αυτούς που μπορούν να την απολαύσουν, ενώ στους άλλους προκαλεί φόβο και αναστολές.

Όποια εξουσία επαγγέλλεται την απόλαυση των ανθρώπινων δικαιωμάτων στους υπηκόους της, χωρίς να τους εξασφαλίζει στοιχειώδη κοινωνική ισότητα, μάλλον τους εμπαίζει.

Ο αγώνας, ωστόσο, για ελευθερία και ανθρώπινα δικαιώματα δεν σταματά. Αλλά δεν έχει νόημα χωρίς παράλληλο αγώνα για την κοινωνική ισότητα, που είναι ένα πραγματικό μέγεθος, σε αντίθεση με τη νομική ισότητα, που αποτελεί απλό ιδεολόγημα της εξουσίας.

Ιωάννης Μανωλεδάκης

Ομότιμος Καθηγητής Ποινικού Δικαίου

Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Πηγή Πληροφοριών:

http://www.arsis.gr/2010_09_05%20compass.pdf

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Μετααναγνώσεις

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s